De anatomie van een schaar – op bezoek in een Solinger manufactuur

De tijd waarin heel Solingen op het ritme van zware smeedhamers dreunde, is allang voorbij. Ook de Kotten – de kleine werkplaatsen langs de Wupper en haar beken – hebben vandaag meestal een andere bestemming.

Ze waren ooit de werkplekken van de slijpers. In een van de regenrijkste streken van Duitsland dreef het water de slijpstenen aan. Zonder Wupper geen Solingse slijping.

In een van deze Kotten wordt tot op de dag van vandaag geslepen. En wel op een watermolen.

Een manufactuur waar de tijd stilstaat

De Dreiturm manufactuur werd in 1829 opgericht – op het terrein van een oude hoeve die al toebehoorde aan de betovergrootvader van de huidige eigenaarsfamilie. Sindsdien worden hier scharen gemaakt.

Vandaag leidt de zesde generatie het bedrijf. Enkele jaren geleden besloot de dochter des huizes het bedrijf voort te zetten – in de dagelijkse praktijk werd J. A. Schmidt & Söhne (zonen) daarmee J. A. Schmidt & Tochter (dochter), ook al staat het zo niet in het handelsregister.

Het bedrijf houdt vast aan de overgeleverde technieken, onderhoudt de historische machines en werkt nog altijd met een zorg die nauwelijks iemand zich vandaag zou permitteren. Het complete Dreiturm assortiment vindt u in onze shop.

Een beroep dat niemand meer leert

Over de kwaliteit waakt een scharencontroleur. Dit beroep wordt tegenwoordig niet meer opgeleid – de weinigen die het nog beheersen, zijn de laatsten van hun soort.

Ook in een manufactuur ontstaat niet alles onder één dak. Gespecialiseerde ambachten leveren aan: de smid de scharenruwlingen, de harder de geharde delen, de Augenpließter de slijping van de ogen. Solingen was altijd een netwerk van specialisten – en precies dat kenmerkt de stad tot vandaag.

De anatomie van een schaar

Wie wil begrijpen waarom een goede schaar goed is, moet de begrippen kennen. De werkplaatstaal is oud en heel nauwkeurig:

• Becke – de beide schaarhelften. Men onderscheidt Oberbeck (bovenste helft) en Unterbeck (onderste helft).
• Auge (oog) – wat de meesten van ons de greep noemen.
• Augenbord – de rand rondom het oog.
• Halm (been) – de slanke overgang tussen oog en blad.
• Gewerbe – het gebied rond het draaipunt waar de beide helften verbonden zijn.
• Wate – de bovenste snijkant. Alleen hier mogen de helften elkaar raken.
• Nagel (spijker) – de verbindingsschroef. In Solingen heet hij tot vandaag Nagel.
• Gangstelle – de plek waar de helften naar elkaar toe lopen. Die bepaalt de gang van de schaar.
• Rücken (rug) – de buitenzijde van het blad.

Waarom de ogen vóór het harden ontstaan

Alles begint met een goed roestvrij staal. De smid splijt zes meter lange staven, verdeelt ze in stukken passend bij het betreffende schaarformaat en brengt ze in de matrijs in hun eerste vorm. Het staal wordt verhit en onder de zware smeedhamer regelrecht uitgestanst.

Ook de ogen ontstaan in deze stap – en wel vóór het harden. Daarna zou het te laat zijn: alleen in ruwe toestand laat het staal zich snijden en buigen.

De harder: de juiste draai en het „Flügeln“

De harder geeft de schaar vóór het harden haar vorm. De beide helften moeten elkaar later alleen bij de Wate ontmoeten.

Daartoe buigt hij de schaar zo dat de punten van Oberbeck en Unterbeck flügeln („vleugelen“) – ze staan licht boven de punt en houden speling, zodat ze later überhaupt nog geslepen kunnen worden.

Vervolgens zet hij zeer nauwkeurige gaten in beide helften en snijdt het schroefdraad voor de Nagel.

Pas dan volgt het harden in het oliebad. Dit meertrapsproces is een evenwichtsoefening: wordt de schaar te hard, dan springt ze al bij de voorcontrole onder de hamer in duizend stukken. Daarom gaat ze daarna in de ontlaatoven – een warmtebehandeling haalt de spanning weer uit het staal.

Wat de machine kan – en wat alleen de hand kan

Binnen- en buitenzijde van de bladen laten zich machinaal slijpen. Al het andere is handwerk: ogen en oogranden, been, Gewerbe en rug.

De hoogste kunst is het fijnslijpen van de Gangstelle. Wie een werkelijk goede schaar in handen heeft gehad, heeft daar misschien een kleine halvemaan opgemerkt. Precies die zet de Pließter – de fijnslijper – met de hand aan. Hij bepaalt hoe de schaar loopt.

Stenenbad, vernikkelen, stempel

De aanvankelijk grove, scherpkantige helften worden nu fijn, lang en heel glad geslepen – in een bad van stenen.

Daarna gaan de delen de deur uit om te worden vernikkeld. Terug in de manufactuur wordt het firmamerk erop gestempeld. Ook dat: handwerk.

Het moment van de waarheid

Op de kruk worden Oberbeck en Unterbeck voorzichtig ingedraaid en de Nagels geplaatst. Nu blijkt of alles bij elkaar past:

• Is de schaar te recht of te krom?
• Vleugelen de helften goed?
• Zit de punt?

Pas daarna krijgen de scharen hun snijkanten. Op de slijpsteen wordt de Wate geslepen, vervolgens worden de staalspaanders afgetrokken. Dan volgt de proef: een stukje gaas, één knip. Gaat die netjes door, dan klopt het werk.

Tot slot: het richten

De belangrijkste bewerking komt helemaal aan het eind. Bij het richten wordt elke afzonderlijke schaar licht lopend gemaakt. Met de koperen hamer wordt nageklopt, elke draai bijgesteld tot de gang klopt.

Of het nu om een nagelschaar, een nagelriemschaartje of een huishoudschaar gaat – aan het eind staat altijd dit precisiewerk met de hand.

Wat dat voor u betekent

Ongeveer 80 bewerkingen, meerdere gespecialiseerde ambachten, elke schaar afzonderlijk gericht: dat is de reden waarom een echte Solingse schaar meer kost dan een massaproduct.

En het is ook de reden waarom ze zich laat naslijpen en tientallen jaren meegaat, in plaats van na twee jaar in de la te klemmen.

In onze shop vindt u:

• Nagelscharen uit Solingen
• Nagelriemschaartjes voor de nagelriem en fijn werk
• Baardscharen voor de baardverzorging
• Het complete Dreiturm assortiment

Lees ook: Hoe een Solingse schaar ontstaat – en waaraan u een goede herkent (met 5 snelle tests voor de aankoop).

Bijpassende producten