De excavator in de voetverzorging: gebruik en verschil met de hoeklichter

De excavator ligt in bijna elke voetverzorgingslade – en toch legt zelden iemand uit waarvoor hij precies bedoeld is. Vaak wordt hij verward met de hoeklichter, terwijl beide instrumenten een andere taak hebben. Deze gids zet het op een rij: opbouw, gebruik, verschillen en keuze.

Wat een excavator is

Een excavator is een slank handinstrument met één of twee lepelvormige werkeinden. De werkeinden zijn uitgehold en rondom geslepen – vandaar de naam (Latijn excavare, uithollen). Anders dan een mes snijdt de excavator niet in een lijn, maar neemt hij met een trekkende of draaiende beweging plaatselijk materiaal weg.

Gangbare uitvoeringen:

  • Dubbelzijdig – twee werkeinden, meestal in verschillende maat of vorm. Één instrument dekt daarmee fijn en wat grover werk af.
  • Enkelzijdig – één werkeinde, maar een langere en vaak beter grijpbare steel.
  • Recht of gebogen – gebogen einden komen beter bij de zijkant van de nagelwal.

Gebruikelijke lengtes liggen tussen 13 en 17 cm. Kortere instrumenten laten zich preciezer sturen, langere geven meer hefboom en meer afstand tot de hand.

Waarvoor de excavator wordt gebruikt

  • Nagelwal uitruimen: eelt, schilfers en resten die zich naast de nagelplaat ophopen, werkt u met het kleine lepeleinde naar buiten.
  • Eeltpitten losmaken: bij kleine, plaatselijke eeltvorming gaat u met de excavator om de pit heen en maakt u hem los voordat u hem verwijdert.
  • Onder de vrije nagelrand werken: de uitgeholde slijpvorm neemt materiaal op in plaats van het alleen weg te schuiven.
  • Nagelranden controleren: kijk na het inkorten of er nog een splinter of een scherpe kant staat.

Excavator, hoeklichter of holbeitel?

Deze drie instrumenten lijken op een foto op elkaar en doen iets totaal verschillends:

  • Excavator – rondom geslepen lepeleinde, neemt plaatselijk materiaal weg.
  • Hoeklichter – smalle, meestal gebogen punt. Hij is bedoeld om de nagelhoek te lichten en vrij te leggen, niet om materiaal weg te nemen. Hoe u hem juist hanteert, leest u in Hoeklichter juist gebruiken.
  • Holbeitel – halfrond wisselmesje in een houder, in penhouding gevoerd. Dat is het instrument voor het verwijderen van eelt over een groter oppervlak, niet voor fijn werk in de nagelwal. Zie Holbeitel: uitvoeringen, mesvormen en hantering.

In de praktijk vullen de drie elkaar aan: de hoeklichter legt vrij, de excavator ruimt uit, de holbeitel neemt weg.

Gebruik: waar het op aankomt

  1. Voorbereiden. Op sterk geweekte huid is moeilijker in te schatten hoe diep u werkt. Een kort bad volstaat; daarna goed drogen.
  2. Vlak aanzetten. Voer het werkeinde zo veel mogelijk evenwijdig aan het huidoppervlak, steek het niet loodrecht in.
  3. Trekken, niet drukken. De snijwerking ontstaat door de trekbeweging. Druk levert alleen pijn op.
  4. In kleine stappen werken. Neem meermaals weinig weg en controleer tussendoor, in plaats van in één keer diep te gaan.
  5. Van de nagel af werken. De beweging gaat de nagelwal uit, niet erin.

Wanneer u er beter vanaf blijft

De nagelwal is een nauw en goed doorbloed gebied. Wie daar met een scherp instrument werkt, kan de nagelriem beschadigen zonder het meteen te merken. Bij diabetes, doorbloedingsstoornissen, neuropathie of bloedverdunnende medicatie hoort dit werk in geschoolde handen – de waarneming van druk en pijn is dan beperkt. Meer daarover in Voetverzorging bij diabetes.

Ook bij ontstoken, rode of nattende plekken wordt niet geïnstrumenteerd, maar eerst beoordeeld.

Keuze en onderhoud

  • Materiaal: roestvrij instrumentenstaal is noodzakelijk als het instrument regelmatig wordt gedesinfecteerd of geautoclaveerd.
  • Snede: een botte excavator schiet uit. Dat is de meest voorkomende oorzaak van verwondingen – niet een te scherpe snede.
  • Steel: een gekartelde of afgevlakte steel ligt ook met vochtige handschoenen vast in de hand.
  • Reiniging: direct na gebruik schoonmaken, zodat er niets opdroogt. Waarom instrumenten ondanks “roestvrij” toch vlekken krijgen, leest u in Roestvlekken op instrumenten. Het verloop voor de praktijk beschrijft Instrumenten reinigen en steriliseren in de podologie.

Passende instrumenten

Categorieën: Hoeklichters · Podologie-instrumenten · Nagelriemmesjes

Verder lezen: Nagelriemmes en nagelmes · De belangrijkste instrumenten voor podologen · Ingegroeide teennagels behandelen

Terug naar blog