Instrumentverzorging in de medische voetverzorging

Instrumentenonderhoud

Instrumenten vormen een wezenlijk onderdeel van de praktijkuitrusting. Met zorgvuldig onderhoud en een vakkundige behandeling heeft u er vele jaren plezier van.

Vrijwel alle tangen, scharen, scalpels, pincetten en achtkantinstrumenten die in de medische voetverzorging worden gebruikt, zijn tegenwoordig van roestvrij staal (roestvrij – stainless steel – inox) gemaakt.

Veel mensen denken ten onrechte dat roestvrij staal een onverwoestbaar en eeuwig houdbaar materiaal is. Instrumenten van roestvrij staal worden echter blootgesteld aan zeer uiteenlopende invloeden (fysisch, thermisch, chemisch). Bij gebrekkig onderhoud zijn deze staalsoorten maar beperkt bestand tegen chloride-ionen (agressief water). Chloride-ionen veroorzaken vooral putcorrosie, maar ook spanningscorrosie. Het grootste gevaar komt van water waarin grotere hoeveelheden keukenzout (natriumchloride) zijn opgelost. Waar moet u op letten?

1. Desinfectie en reiniging

Er bestaat roestgevaar. Dompel vernikkelde of verchroomde instrumenten niet in een desinfectiebad. Hoewel de kwaliteit van het drinkwater tegenwoordig goed is, kan het een hoge concentratie opgeloste stoffen bevatten; die kan de instrumenten bij natte desinfectie en reiniging beschadigen. Te hoge gehalten aan schadelijke stoffen in het water (natriumchloride) versnellen het ontstaan van putcorrosie. Gebruik daarom bij voorkeur volledig ontzout water, dus gedestilleerd water.

Reinig en desinfecteer instrumenten het liefst direct na gebruik; zo voorkomt u dat vuil aankoekt. Gebruik gecombineerde desinfectie- en reinigingsmiddelen. Houd u beslist aan de opgaven van de fabrikant over inwerktijd en concentratie.

Belangrijk: droog de instrumenten zorgvuldig af nadat u ze uit het desinfectiebad heeft gehaald.

2. Ultrasoonreiniging

Voor reiniging in het ultrasoonbad moeten instrumenten geopend in speciale zeefmanden liggen. De reinigingsoplossing moet regelmatig volgens de opgaven van de fabrikant worden ververst. Instrumenten die met ultrasoon zijn gereinigd, moeten daarna altijd grondig worden nagespoeld met schoon water, bij voorkeur met volledig ontzout water (gedestilleerd water).

Belangrijk: droog de instrumenten na het spoelen zorgvuldig af.

3. Onderhoud

Met onderhoud bedoelen wij het aanbrengen van smeermiddel. Wij adviseren een onderhoudsspray op alle scharnieren en bewegende delen (scharnieren van tangen en scharen). Zo voorkomt u bijvoorbeeld metaalslijtage, die corrosie tot gevolg kan hebben. Naast de uitstekende smerende werking (synthetische olie wordt niet harsig) stoot de olie ook water af (verdringt het), mochten er nog resten vocht aanwezig zijn.

4. Instrumenten en heteluchtsterilisator

Let erop dat de sterilisatietemperatuur van 180 °C wordt aangehouden. Bij overschrijding kan het staal zachter worden of kunnen instrumenten verkleuren. Bedenk dat in de sterilisator temperaturen optreden die spanningen in het staal veroorzaken (warmte zet uit). Steriliseer instrumenten met een sluiting daarom alleen in geopende toestand, om spanningscorrosie te voorkomen.

Let er bij het openen van de heteluchtsterilisator op dat het zweeteffect (binnen warm, buiten koud) zich niet als damp op de instrumenten neerslaat. Roestgevaar! Laat instrumenten altijd goed afkoelen. Fabrieksnieuwe instrumenten die niet steriel verpakt zijn, moeten vóór het eerste gebruik altijd grondig worden gereinigd en gesteriliseerd. Hetzelfde geldt voor instrumenten die voor reparatie in de werkplaats zijn geweest.

5. Corrosie en veranderingen aan het oppervlak

Menigeen heeft zich vast al geërgerd aan verkleurde, verroeste of vlekkerige instrumenten. Verkleurde oppervlakken worden vaak roestig genoemd. U vindt ze vooral op moeilijk bereikbare plekken, bijvoorbeeld bij scalpelhouders met wisselmesjes, achter de veren van tangen en in de scharnieren van tangen en scharen. De oorzaak kan vervuiling van het oppervlak zijn, of reinigingsoplossingen die te vaak zijn gebruikt.

Ook als u instrumenten lang in een desinfectieoplossing laat liggen en ze niet heel grondig afspoelt, branden resten bij de daaropvolgende sterilisatie vast en verkleuren duidelijk. Zo kan er na verloop van tijd roest (putcorrosie) ontstaan.

Gebruik bij voorkeur geen sterk zure of alkalische reinigers, om vlakcorrosie te voorkomen.

6. Instrumenten met een beschadigd oppervlak

Roestvrije instrumenten in onberispelijke staat mogen in geen geval in aanraking komen met instrumenten met een beschadigd oppervlak (bijvoorbeeld oud bestek of instrumenten waarvan de nikkel- of chroomlaag loslaat). Om de contactcorrosie die daardoor ontstaat te voorkomen, moeten beschadigde instrumenten worden afgezonderd.

Verder lezen: Instrumentenherverwerking in de podologie · Roestvlekken op instrumenten · Roestvrij, vernikkeld, edelstaal